EMDIRISH USULIDA MATERIALARNING YONUVCHANLIGINI KAMAYTIRUVCHI POLIMER QOPLAMALAR ISHLAB CHIQARISH
Abstract
Ushbu ilmiy maqola emdirish usulida materiallarning yonuvchanligini kamaytiruvchi polimer qoplamalar ishlab chiqarishning nazariy asoslari, texnologik jarayonlari va amaliy natijalariga bagʻishlangan. Tadqiqotda sanoat miqyosida qoʻllanilishi mumkin boʻlgan ekologik xavfsiz, galogensiz polielektrolit komplekslar asosidagi yongʻinga chidamli nanokompozit qoplamalarni yaratishning ilmiy-texnikaviy yechimlari ishlab chiqilgan. Ishda qatlamma-qatlam (LbL) yigʻish texnologiyasi va bir bosqichli polielektrolit kompleks (PEC) usullari asosida turli substratlar (toʻqimachilik materiallari, poliuretan koʻpiklar, yogʻoch va kompozitlar) yuzasiga yupqa (50-1000 nm) polimer qoplamalarni shakllantirish jarayonlari tizimli ravishda oʻrganilgan. Tadqiqot doirasida polietilenimin (PEI), ammoniy polifosfat (APP), halloysit nanonaychalari (HNT), xitozan, fitik kislota va fosfonat asosidagi monomerlarni oʻz ichiga olgan turli polielektrolit tizimlarning sintez sharoitlari, reaksiya mexanizmlari va ularning yongʻin xavfsizligi koʻrsatkichlariga taʼsiri tahlil etilgan. Modifikatsiyalangan materiallarning yonuvchanlik xususiyatlari zamonaviy usullar – chegaraviy kislorod indeksi (LOI), UL-94 vertikal yonish testi, konus kalorimetriyasi va termogravimetrik tahlil (TGA) yordamida baholangan. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, ishlab chiqilgan polimer qoplamalar issiqlik ajralish tezligini (pkHRR) 52-71% gacha kamaytirish, materiallarning oʻz-oʻzidan soʻnish xususiyatini taʼminlash (UL-94 V-0 darajasi) va erigan tomchilar hosil boʻlishining oldini olish imkonini beradi. Shuningdek, qoplamalarning substrat yuzasiga adgeziyasi, mexanik mustahkamligi va yuvishga chidamliligi (50 yuvish siklidan keyin LOI atigi 1% pasayish) sinovdan oʻtkazilgan. Maqolada fosfor va azot saqlovchi birikmalarning sinergik taʼsiri, ularning kondensatsiyalangan va gaz fazalarida yongʻinni oldini olish mexanizmlari ilmiy asoslangan. Emdirish usulida qoplama hosil qilishning texnologik parametrlari (eritma konsentratsiyasi, pH qiymati, hoʻllash vaqti, quritish harorati) optimallashtirilgan va sanoat miqyosida qoʻllanilishi mumkin boʻlgan rulonli (roll-to-roll) texnologiya asosidagi ishlab chiqarish sxemasi taklif etilgan.
Downloads
References
1. Cain, A.A., Murray, S., Holder, K.M., Nolen, C.R., Grunlan, J.C. Intumescent Nanocoating Extinguishes Flame on Fabric Using Aqueous Polyelectrolyte Complex Deposited in Single Step. Macromolecular Materials and Engineering. 2014. 299(10), 1180–1187. https://doi.org/10.1002/mame.201400022
2. Cheng, X.-W., Tang, R.-C., Yao, F., Yang, X.-H. Flame retardant coating of wool fabric with phytic acid/polyethyleneimine polyelectrolyte complex. Progress in Organic Coatings. 2019. 132, 336–342. https://doi.org/10.1016/j.porgcoat.2019.04.018
3. Fisher, S.G., Iverson, E.T., Smith, D.L., Grunlan, J.C. Fish-Based Biopolymer Complex Coacervate Coating for Improved Paper Oxygen and Water Barrier. Biomacromolecules. 2026.
4. Fisher, S.G., Smith, D.L., Iverson, E.T., Grunlan, J.C. Biopolymer and Carnauba Wax Coating for Improved Paper Oxygen Barrier, Water Vapor Barrier, and Grease Resistance. ACS Applied Materials and Interfaces. 2025.
5. Grunlan, J.C. “Layer-by-Layer Assembly of Flame Retardant Coatings for Foam and Fabric.” Final Report. Grant/Contract Reports (NISTGCR). 2012. 12-963. National Institute of Standards and Technology. https://doi.org/10.6028/NIST.GCR.12-963
6. Haile, M., Fincher, C., Fomete, S., Grunlan, J.C. Water-soluble polyelectrolyte complexes that extinguish fire on cotton fabric when deposited as pH-cured nanocoating. Polymer Degradation and Stability. 2015. 114, 60–64. https://doi.org/10.1016/j.polymdegradstab.2015.01.022
7. He, J.L., Luo, W., Wang, T., He, L., Deng, J.N., Fu, Z.C., Grunlan, J.C., Chen, M.J. Polyelectrolyte Complex with Controllable Viscosity by Doping Cu(2+) Protects Nylon-Cotton Fabric against Fire. ACS Applied Materials and Interfaces. 2022. 14(48), 54225–54232. https://doi.org/10.1021/acsami.2c16343
8. OLIMOVA, MOHINUR KARIMJON QIZI. "ANTIPYRENE PREPARATION BASED ON PHOSPHORIC ACID WITH CARBAMIDE." INTERNATIONAL JOURNAL 3.10 (2020): 292-299.
9. Аскаров, Аброржон Кахраманович, Муаззам Ахмаджоновна Джураева, and Мохинур Каримовна Олимова. "СТРУКТУРНЫЕ ВЫВОДЫ НА ОСНОВЕ ЯКР." Актуальные научные исследования в современном мире 7-4 (2020): 94-96.
10. QIZI, OLIMOVA MOHINUR KARIMJON. "Study of the Fire Retardant Properties of the Synthesized Samples." JournalNX 6.09: 72-75.
11. Mukaramovich, Akhmedov Sultan. "Non-Metallic Materials Polymers." Eurasian Journal of Engineering and Technology 12 (2022): 112-114.
12. Mukaramovich, Akhmedov Sultan. "Non-Metallic Materials Polymers." Eurasian Journal of Engineering and Technology 12 (2022): 112-114.
13. Набиев, Абдурахим Абдухамидович, and Султан Мукарамович Ахмедов. "ОШ ТУЗИ ЭЛЕКТРОЛИЗИНИНГ ХАРОРАТГА БОҒЛИҚЛИГИНИ ТАДҚИҚ ҚИЛИШ." PEDAGOGS jurnali 24 (2022): 134-138.
