Published 2026-06-10
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Abstract
Mazkur maqolada xalq pedagogikasi fanini o‘qitish jarayonida “shaxs” muammosining ilmiy-nazariy, metodologik va didaktik mohiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, xalq pedagogikasida shaxs tushunchasi faqat psixologik kategoriya yoki milliy urf-odatlarning passiv tashuvchisi sifatida emas, balki madaniy meros, axloqiy mezonlar, ijtimoiy tajriba, oila va jamoa munosabatlari hamda tarixiy xotira bilan shakllanadigan faol, mas’uliyatli, ongli va ma’naviy subyekt sifatida qaralishi lozim. Xalq pedagogikasi fanini o‘qitishda maqol, matal, ertak, rivoyat, alla, xalq o‘yinlari, mehnat tarbiyasi, marosimlar, oilaviy qadriyatlar va avlodlararo muloqot vositalarining shaxs kamolotidagi o‘rni ko‘pincha tavsifiy darajada yoritiladi; biroq ularning shaxsiy sifatlarni shakllantirish mexanizmi, didaktik talqini va zamonaviy ta’limdagi qo‘llanish mezonlari yetarli darajada tizimlashtirilmaydi. Maqolada IMRAD modeli asosida xalq pedagogikasida shaxs muammosi sotsiokultural, aksiologik, kompetensiyaviy va refleksiv yondashuvlar nuqtai nazaridan izohlanadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, xalq pedagogikasi fanida shaxs muammosi ontologik, aksiologik, didaktik va diagnostik yo‘nalishlarda namoyon bo‘ladi: birinchisi shaxsning madaniy-tarixiy mavjudot sifatidagi mohiyatini, ikkinchisi qadriyatlarning ichkilashtirilishini, uchinchisi ta’lim metodlarining shaxsga yo‘naltirilganligini, to‘rtinchisi esa natijalarni baholash mezonlarini belgilaydi. Tadqiqot xulosasiga ko‘ra, xalq pedagogikasi zamonaviy ta’limda faqat folklor namunalari majmui sifatida emas, balki mustaqil fikrlovchi, milliy ildizlarga tayanadigan, axloqiy tanlovga qodir, ijtimoiy faol va pedagogik mas’uliyatli shaxsni shakllantiruvchi ilmiy-pedagogik tizim sifatida o‘qitilishi zarur.
References
- 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni. 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi.
- 2. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637-son.
- 3. UNESCO. Reimagining Our Futures Together: A New Social Contract for Education. Paris: UNESCO, 2021.
- 4. OECD. OECD Learning Compass 2030: A Series of Concept Notes. Paris: OECD Publishing, 2019.
- 5. Vygotsky L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978.
- 6. Dewey J. Democracy and Education: An Introduction to the Philosophy of Education. New York: Macmillan, 1916.
- 7. Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979.
- 8. Bruner J. The Culture of Education. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1996.
- 9. Freire P. Pedagogy of the Oppressed. New York: Continuum, 2000.
- 10. Rogoff B. The Cultural Nature of Human Development. Oxford: Oxford University Press, 2003.
- 11. Lave J., Wenger E. Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. Cambridge: Cambridge University Press, 1991.
- 12. Jo‘rayev N., Xasanboyeva O. Pedagogika tarixi va xalq pedagogikasi. Toshkent: O‘qituvchi, 2004.
- 13. Munavvarov A.K. Pedagogika. Toshkent: O‘qituvchi, 1996.
- 14. Qodirov B. Xalq pedagogikasi va tarbiya nazariyasi masalalari. Toshkent: Fan, 2008.
- 15. Hasanboyev J., To‘raqulov X., Haydarov M., Hasanboyeva O. Pedagogika fanidan izohli lug‘at. Toshkent: Fan va texnologiya, 2009.