Vol. 3 No. 5 (2026): EIYB (Educational Yield Insights & Breakthroughs)
Articles

INGLIZ VA OʻZBEK TILLARIDA SINTAKTIK KONSTRUKSIYALARNING SEMANTIK XUSUSIYATLARI

pdf
  • Qoʻldosheva Maftuna Roʻzi Davlat qizi; Rasulova Munojat Akmaljonovna
Qoʻldosheva Maftuna Roʻzi Davlat qizi; Rasulova Munojat Akmaljonovna
Oriental universiteti magistranti, Ingliz tili (lingvistika) yoʻnalishi; Oriental universiteti Gʻarb tillar kafedrasi f.f.f.d. (PhD), dotsent v.b.

Published 2026-05-31

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Abstract

Mazkur maqolada ingliz va oʻzbek tillarida sintaktik konstruksiyalarning semantik xususiyatlari qiyosiy-tipologik, funksional-semantik va kognitiv-pragmatik nuqtayi nazardan tadqiq etiladi. Ishning asosiy gʻoyasi shundan iboratki, sintaktik konstruksiya faqat soʻzlar joylashuvi yoki grammatik bogʻlanish shakli emas, balki predikativ vaziyatni, ishtirokchilar rollarini, axborotning aktual taqsimlanishini va nutqiy maqsadni kodlovchi murakkab forma-maʼno birligidir. Ingliz tili qatʼiyroq soʻz tartibi, analitik vositalar, yordamchi feʼllar va passiv konstruksiyalar orqali semantik munosabatlarni markazlashtirsa, oʻzbek tili kelishik qoʻshimchalari, egalik shakllari, postpozitsion vositalar, feʼlning shaxs-son va nisbat kategoriyalari hamda erkinroq komponent tartibi orqali semantik rollarni differensial ifodalaydi. Tadqiqotda predikativlik, agentlik, patsienslik, lokativlik, temporal munosabat, sabab-natija, modal baho, fokus va tema-rema munosabatlari asosiy tahlil birliklari sifatida olinadi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, ikki tilda sintaktik konstruksiyalarning semantik interpretatsiyasi formal ekvivalentlikka emas, balki semantik vazifa, kontekstual yuklama va kommunikativ qiymat mosligiga tayanishi lozim.

pdf

References

  1. 1. Chomsky N. Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, MA: MIT Press, 1965. – 251 p.
  2. 2. Fillmore C.J. The Case for Case // Universals in Linguistic Theory / ed. by E. Bach, R.T. Harms. New York: Holt, Rinehart and Winston, 1968. – P. 1–88.
  3. 3. Halliday M.A.K., Matthiessen C.M.I.M. Halliday’s Introduction to Functional Grammar. 4th ed. London–New York: Routledge, 2014. – 786 p.
  4. 4. Langacker R.W. Cognitive Grammar: A Basic Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2008. – 562 p.
  5. 5. Goldberg A.E. Constructions at Work: The Nature of Generalization in Language. Oxford: Oxford University Press, 2006. – 280 p.
  6. 6. Croft W. Radical Construction Grammar: Syntactic Theory in Typological Perspective. Oxford: Oxford University Press, 2001. – 416 p.
  7. 7. Lyons J. Semantics. Vol. 1–2. Cambridge: Cambridge University Press, 1977. – 897 p.
  8. 8. Tesnière L. Éléments de syntaxe structurale. Paris: Klincksieck, 1959. – 670 p.
  9. 9. Givón T. Syntax: An Introduction. Vol. 1–2. Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins, 2001. – 500 p.
  10. 10. Palmer F.R. Mood and Modality. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2001. – 236 p.
  11. 11. Comrie B. Language Universals and Linguistic Typology. 2nd ed. Chicago: University of Chicago Press, 1989. – 264 p.
  12. 12. Haspelmath M., Sims A.D. Understanding Morphology. 2nd ed. London: Routledge, 2010. – 384 p.
  13. 13. Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2002. – 168 b.
  14. 14. Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. Sintaksis. Toshkent: O‘qituvchi, 1995. – 232 b.
  15. 15. Sayfullayeva R., Mengliyev B., Boqiyeva G., Qurbonova M., Yunusova Z., Abuzalova M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent: Fan va texnologiya, 2009. – 416 b.
  16. 16. Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o‘zbek tili. Toshkent: Universitet, 2006. – 464 b