STRESSGA BARQARORLIKNING PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI
Abstract
Ushbu maqolada stressga barqarorlikning psixologik determinantlari nazariy-metodologik va amaliy-psixologik jihatdan tahlil qilinadi. Stressga barqarorlik shaxsning murakkab, noaniq, ziddiyatli va yuqori mas’uliyatli vaziyatlarda psixik muvozanatni saqlash, vaziyatni adekvat baholash, emotsional holatini boshqarish, qaror qabul qilish sifatini yo‘qotmaslik hamda kasbiy vazifalarni izchil bajarish qobiliyati sifatida talqin etiladi. Maqolada stressga barqarorlikni belgilovchi asosiy determinantlar sifatida kognitiv baholash, emotsional regulyatsiya, irodaviy nazorat, shaxsiy ma’no va motivatsiya, o‘zini o‘zi anglash, kasbiy identifikatsiya, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, rezilyentlik, adaptiv koping va psixologik tayyorgarlik omillari ajratib ko‘rsatiladi. Bojxona xizmati kabi yuqori mas’uliyatli kasbiy faoliyat sharoitida stressga barqarorlik nafaqat individual ruhiy sifat, balki kasbiy ishonchlilik, huquqiy mas’uliyat, kommunikativ madaniyat va tezkor qaror qabul qilish samaradorligini ta’minlovchi muhim psixologik resurs sifatida asoslanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, stressga barqarorlikni shakllantirishda alohida psixologik sifatlarni emas, balki ularning o‘zaro bog‘langan tizimini rivojlantirish zarur.
Downloads
References
1. Selye, H. The Stress of Life. New York: McGraw-Hill, 1956.
2. Lazarus, R. S., Folkman, S. Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer, 1984.
3. Masten, A. S. Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 2001, 56(3), 227–238.
4. Bonanno, G. A. Loss, trauma, and human resilience. American Psychologist, 2004, 59(1), 20–28.
5. Connor, K. M., Davidson, J. R. T. Development of a new resilience scale: The Connor-Davidson Resilience Scale. Depression and Anxiety, 2003, 18(2), 76–82.
6. Gross, J. J. Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 2015, 26(1), 1–26.
7. Carver, C. S., Scheier, M. F., Weintraub, J. K. Assessing coping strategies: A theoretically based approach. Journal of Personality and Social Psychology, 1989, 56(2), 267–283.
8. Endler, N. S., Parker, J. D. A. Multidimensional assessment of coping. Journal of Personality and Social Psychology, 1990, 58(5), 844–854.
9. Hobfoll, S. E. Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 1989, 44(3), 513–524.
10. Antonovsky, A. Unraveling the Mystery of Health: How People Manage Stress and Stay Well. San Francisco: Jossey-Bass, 1987.

