Published 2026-06-10

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Abstract
Ushbu maqolada muhandislik grafikasi fanida maket va modellarni yaratishning zamonaviy usullari, ularning ta’lim jarayonidagi didaktik ahamiyati, talabalarda fazoviy tasavvur, konstruktiv fikrlash, grafik savodxonlik va loyiha kompetensiyalarini rivojlantirishdagi o‘rni ilmiy-metodik jihatdan tahlil qilinadi. Muhandislik grafikasi fanida maket va model yaratish faqat ko‘rgazmali vosita tayyorlash emas, balki texnik obyektni idrok etish, uni chizma orqali tahlil qilish, hajmli shaklga aylantirish, o‘lcham va nisbatlarni tekshirish, konstruktiv yechimni baholash hamda yakuniy natijani himoya qilish jarayoni hisoblanadi. Zamonaviy sharoitda maket va modellarni yaratish usullari an’anaviy qog‘oz, karton, yog‘och, plastmassa va gips materiallaridan foydalanish bilan cheklanmay, CAD dasturlari, 3D modellashtirish, 3D printerlar, lazerli kesish, CNC ishlov berish, virtual va kengaytirilgan reallik, BIM texnologiyalari, fotogrammetriya va raqamli prototiplash vositalari bilan boyib bormoqda. Autodesk rasmiy ma’lumotlarida 3D CAD vositalari 3D model yaratish, detal va yig‘ma birliklarni cheklash, chizmalarga o‘lcham qo‘yish, 2D va 3D eskizlar yaratish hamda dinamik simulyatsiyalarni tashkil etish imkoniyatlari bilan tavsiflanadi. Tadqiqotda muhandislik grafikasi fanida maket va modellarni yaratish jarayoni “g‘oya — eskiz — chizma — raqamli model — fizik maket — tahlil — takomillashtirish — taqdimot” ketma-ketligi asosida tashkil etilishi lozimligi asoslanadi. Maqolada zamonaviy maketlash va modellashtirish texnologiyalarining afzalliklari bilan bir qatorda ularni noto‘g‘ri qo‘llashdagi xavflar ham tahlil qilinadi. Xulosa sifatida muhandislik grafikasi fanida maket va modellarni yaratish talabaning chizma ko‘chiruvchi ijrochidan real texnik obyektni fazoda tasavvur qiluvchi, loyihalovchi, tekshiruvchi va asoslay oluvchi faol subyektga aylanishiga xizmat qilishi ta’kidlanadi.
References
- 1. Autodesk. 3D CAD Software: 3D model yaratish, 2D va 3D eskizlar, o‘lcham qo‘yish, yig‘ma birliklar va simulyatsiya imkoniyatlari bo‘yicha rasmiy ma’lumot.
- 2. Autodesk Fusion. 3D CAD, modellashtirish, ishlab chiqarish, sanoat dizayni, elektronika va mexanik muhandislik uchun professional platforma tavsifi.
- 3. Tinkercad. 3D dizayn, elektronika va kodlash uchun bepul web-ilova bo‘yicha rasmiy ma’lumot.
- 4. Autodesk. 3D Printing Design Software: raqamli modeldan real jismni qatlamma-qatlam yaratish jarayoni bo‘yicha rasmiy material.
- 5. Friess W.A. Improvements in Student Spatial Visualization in an Introductory Engineering Graphics Course Using Open-Ended Design Projects Supported by 3-D Printed Manipulatives. ASEE, 2016.
- 6. Katsioloudis P. A Comparative Analysis of Spatial Visualization Ability and Drafting Models. Journal of Technology Education, 2014.
- 7. Enhanced Spatial Visualization of Internal Features through a Sectioned 3D-Printed Instructional Model. 2026-yilgi tadqiqot materiali.
- 8. Ramos B. CAD Learning in Mechanical Engineering at Universities. Computer-Aided Design and Applications, 2021.
- 9. Dell’Acqua E.C. Introduction to Engineering Drawing and Design: Open Educational Resource Integrating AR/VR Experiences in First-Year Engineering Graphics Courses. ASEE, 2025.
- 10. Miner N. Utilizing Augmented Reality and 3D Models to Enhance Conceptual Knowledge and Visualization of 3D Problems in Engineering Mechanics Courses. ASEE, 2024.
- 11. Alizadehsalehi S. Assessment of AEC Students’ Performance Using BIM-into-VR. Applied Sciences, 2021.