RAQAMLI KOMMUNIKATSIYA SHAROITIDA O‘ZBEK TILINING LEKSIK-SEMANTIK TRANSFORMATSIYASI
Abstract
Mazkur maqolada raqamli kommunikatsiya muhitining zamonaviy o‘zbek tilining lug‘aviy tarkibi va semantik tizimiga ta’siri, yangi leksik birliklarning shakllanishi, mavjud so‘z ma’nolarining kengayishi yoki torayishi, terminlarning umumxalq leksikasiga o‘tishi, ingliz tilidan o‘zlashgan birliklarning faol qo‘llanishi hamda raqamli muloqotga xos qisqartma va gibrid shakllarning ommalashuvi lingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy e’tibori ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar, videoplatformalar, internet nashrlari va boshqa raqamli kommunikatsiya kanallarida o‘zbek tilidan foydalanish jarayonida kuzatilayotgan leksik-semantik o‘zgarishlarga qaratilgan. Tadqiqotda tavsifiy, qiyosiy, semantik, kontekstual va lingvokorpus tahlili usullaridan foydalanildi. Tahlil natijalari raqamli kommunikatsiya o‘zbek tilining leksik tizimiga faqat yangi so‘zlarni olib kiruvchi tashqi omil emas, balki mavjud birliklarning ma’no imkoniyatlarini qayta tashkil etuvchi, yangi nutqiy modellarni shakllantiruvchi va so‘zlarning qo‘llanish chastotasini o‘zgartiruvchi faol kommunikativ muhit ekanini ko‘rsatadi. Ayniqsa, “post”, “story”, “kanal”, “obunachi”, “layk”, “repost”, “trend”, “blok”, “profil”, “kontent”, “reels”, “strim” kabi birliklarning o‘zbekcha nutqdagi qo‘llanishi leksik tizimda yangi semantik munosabatlarni yuzaga keltirmoqda. Shu bilan birga, raqamli muhit o‘zbek tilining ichki imkoniyatlari asosida yangi nomlash birliklarini yaratish uchun ham katta maydon ochmoqda. Maqolada raqamli kommunikatsiya sharoitida leksik-semantik transformatsiyaning asosiy mexanizmlari tizimlashtirilib, adabiy til me’yorlarini saqlash va raqamli o‘zbek tilining tabiiy rivojlanishini ta’minlash bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ilgari suriladi.
Downloads
References
1. Abduraxmonova, N. Z. va boshq. O‘zbek tilining milliy korpusi. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti loyihasi. Raqamli korpus resursi.
2. Abdullayev, Sh. (2025). The impact of social networks and digital communication on modern Uzbekistan and English. International Journal of Artificial Intelligence. 2087–2089.
3. Agostini, A., Khusanov, S., & Mirkamilov, M. (2026). UzWordnet and Generative AI for Learning Uzbek by Game Playing. arXiv.
4. Crystal, D. (2006). Language and the Internet (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
5. Goshu, B. S., & Ridwan, M. (2026). Lexical and Semantic Variations in Digital Communication among Adolescents: A Case Study of TikTok Comments. LingLit Journal Scientific Journal for Linguistics and Literature.
6. Madvaliyev, A., Xojiev, A., D. Xudoyberganova va boshq. (2020). O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. Toshkent. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi nashrlari ma’lumotlarida mazkur nashr qariyb 80 ming so‘z va so‘z birikmasini qamrab olgani qayd etilgan.
7. Mansurov, B., & Mansurov, A. (2020). Development of Word Embeddings for Uzbek Language. arXiv:2009.14384.
8. Normurodova, S. (2026). Grammatical Adaptation of Social Media Terminology in Uzbek Language. American Journal of Philological Sciences, 6(2), 169–175.
9. Panjaitan, L. L., & Patria, A. N. (2024). Social Media and Language Evolution: The Impact of Digital Communication on Language Change. International Journal of Linguistics, Literature and Translation, 7(12), 53–57. https://doi.org/10.32996/ijllt.2024.7.12.8
10. Qiyomidinova, N. Q. (2026). The Psycholinguistic Influence of English Lexical Units on the Uzbek Language in Social Media. Yangi O‘zbekiston, Yangi Tadqiqotlar Jurnali.
11. Sharipov, M., Mattiev, J., Sobirov, J., & Baltayev, R. (2022). Creating a morphological and syntactic tagged corpus for the Uzbek language. arXiv:2210.15234.
12. Usmonova, G. (2025). Semantic Shift in Digital Communication: The Impact of Social Media on Language. The Lingua Spectrum.
13. Adhar, Y. I., Wadhani, M., Addarunnafis, M., & Hidayatunnisa’i, H. (2025). Perubahan Struktur Bahasa dalam Komunikasi Digital di Media Sosial. Jurnal Ilmiah Sistem Informasi dan Ilmu Komputer, 5(3).
14. Povey, A., & Povey, K. (2024). FeruzaSpeech: A 60 Hour Uzbek Read Speech Corpus with Punctuation, Casing, and Context. arXiv.
