LAZERLI MODIFIKATSIYALASH TEXNOLOGIYASIDA LAZER QUVVATI VA SKANERLASH TEZLIGINING DETAL SIRT SIFATIGA TA’SIRINI BAHOLASH

Authors

  • Abdullayev Zokirjon Djuraevich Qo‘qon davlat universiteti “Muhandislik texnologiyalari” kafedrasi v.b. dotsenti Author

Abstract

Mazkur maqolada mashinasozlik detallarining sirt qatlamlarini lazerli modifikatsiyalash jarayonida lazer quvvati va lazer nurining skanerlash tezligining detal sirt sifatiga ta’siri nazariy va hisobiy-parametrik jihatdan tadqiq etilgan. Lazerli modifikatsiyalash texnologiyasi detalning faqat sirtga yaqin qatlamiga yo‘naltirilgan yuqori energiyali termik ta’sir orqali uning qattiqligi, yeyilishga chidamliligi, ishqalanish xususiyatlari, mikrostrukturasi va sirt topografiyasini boshqarish imkonini beradi. Jarayon samaradorligi lazer quvvati, skanerlash tezligi, lazer dog‘i diametri, energiya zichligi, nurlanish davomiyligi va materialning termofizik xususiyatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik bilan belgilanadi. Tadqiqotda lazer quvvati va skanerlash tezligini alohida parametr sifatida emas, balki birlik uzunlik va birlik yuza uchun uzatiladigan energiyani belgilovchi o‘zaro bog‘langan texnologik omillar sifatida baholash taklif etilgan. Uzluksiz lazer nuri uchun chiziqli energiya zichligi E_l=P/v va shartli yuza energiya zichligi E_A=P/(v·d) munosabatlari asosida parametrik hisoblar amalga oshirildi. Hisoblashlar lazer quvvati oshirilishi yoki skanerlash tezligi kamaytirilishi natijasida detal sirtiga beriladigan issiqlik miqdori ortishini, buning natijasida qizdirish chuqurligi va sirt qatlamining strukturaviy o‘zgarishi kuchayishini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, haddan tashqari yuqori energiya kiritilishi sirtning erishi, qayta qotgan qatlam, oksidlanish, g‘adir-budurlikning ortishi va geometrik deformatsiyalarga olib kelishi mumkin. Aksincha, juda past energiya zichligi yetarli austenitlanish yoki kerakli sirt modifikatsiyasini ta’minlamaydi. Tadqiqot natijasida sirt sifatini boshqarishda “maksimal quvvat” emas, balki material uchun mos bo‘lgan energiya zichligi va skanerlash tezligi kombinatsiyasini aniqlash asosiy optimallashtirish mezoni bo‘lishi kerakligi asoslandi. Mazkur yondashuv mashinasozlik detallarining sirt qatlamlarini lazerli modifikatsiyalash texnologiyasini takomillashtirish, texnologik rejimlarni tanlash va ishlab chiqarish jarayonida nuqsonlar ehtimolini kamaytirish uchun metodik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Hung T.P., Shi H.E., Kuang J.H. Temperature Modeling of AISI 1045 Steel during Surface Hardening Processes // Materials. – 2018. – Vol. 11, No. 10. – 1815. – DOI: 10.3390/ma11101815.

2. Maharjan N., Wu N., Zhou W. Hardening Efficiency and Microstructural Changes during Laser Surface Hardening of 50CrMo4 Steel // Metals. – 2021. – Vol. 11, No. 12. – 2015. – DOI: 10.3390/met11122015.

3. Moskal D., Martan J., Honner M. Scanning Strategies in Laser Surface Texturing: A Review // Micromachines. – 2023. – Vol. 14, No. 6. – 1241. – DOI: 10.3390/mi14061241.

4. Zhang H., Chen X., Zhang W., Ruan D. Effects of Scanning Speed on the Polished Surface Quality of Mold Steel by Dual-Beam Coupling Nanosecond Laser // Materials. – 2023. – Vol. 16, No. 4. – 1477. – DOI: 10.3390/ma16041477.

5. Miller J.D., Tutunea-Fatan O.R., Bordatchev E.V. Experimental Analysis of Laser and Scanner Control Parameters During Laser Polishing of H13 Steel // Procedia Manufacturing. – 2017. – Vol. 10. – P. 720–729. – DOI: 10.1016/j.promfg.2017.07.029.

6. Krishnan A., Fang F. Review on Mechanism and Process of Surface Polishing Using Lasers // Engineering. – 2019. – Vol. 14. – P. 299–319.

7. Ince F.D., Özel T. Laser Surface Texturing of Materials for Surface Functionalization: A Holistic Review // Surface and Coatings Technology. – 2025. – Article 131818. – DOI: 10.1016/j.surfcoat.2025.131818.

8. Senthil Kumar P., Jegadheesan C., Somasundaram P. et al. State of Art: Review on Laser Surface Hardening of Alloy Metals // Materials Today: Proceedings. – 2023. – DOI: 10.1016/j.matpr.2023.04.259.

9. Arulvel S., Dsilva Winfred Rufuss D., Jain A. et al. Laser Processing Techniques for Surface Property Enhancement: Focus on Material Advancement // Surfaces and Interfaces. – 2023. – Vol. 42. – Article 103293. – DOI: 10.1016/j.surfin.2023.103293.

10. Karkadakattil A. Laser Surface Modification of Additively Manufactured Metals: Mechanisms, Thermal-Microstructural Evolution, and Property Enhancement // Journal of Engineering and Applied Science. – 2026. – Vol. 73. – Article 77.

11. Laser Surface Hardening of Carburized Steels: A Review of Process Parameters and Application in Gear Manufacturing // Materials. – 2025. – Vol. 18, No. 15. – 3623.

12. Laser Surface Hardening Characterisation of Metal Alloys with and Without Pre-Heat Treatment Impacting Industrial Innovations: A Critical Review // Journal of Manufacturing and Materials Processing. – 2026. – Vol. 10, No. 5. – 157.

13. Laser Processing of Hard and Ultra-Hard Materials for Micro-Machining and Surface Engineering Applications // Micromachines. – 2021. – Vol. 12, No. 8. – 895.

14. Tutins G., Adijans I., Yankov E., Bikovs A. Investigation of the Effect of Laser Power, Speed and Frequency on Surface Roughness and Color Marking on AISI 304 // Environment. Technology. Resources. Proceedings of the International Scientific and Practical Conference. – 2024.

15. Time Efficient Laser Modification of Steel Surfaces for Advanced Bonding in Hybrid Materials // Production Engineering. – 2021. – Vol. 15. – P. 263–270. – DOI: 10.1007/s11740-020-01006-2.

Downloads

Published

2026-10-05