ISSIQLIK ALMASHINUVI QURILMALARI ISSIQLIK UZATISH YUZALARINING GEOMETRIK SHAKLINI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI ENERGIYA TEJAMKORLIGINI OSHIRISH
Abstract
Mazkur maqolada issiqlik almashinuvi qurilmalarida energiya samaradorligini oshirishning muhim yo‘nalishlaridan biri — issiqlik uzatish yuzalarining geometrik shaklini takomillashtirish masalasi tadqiq etilgan. Sanoat korxonalari, energetika qurilmalari, kimyo texnologiyasi, oziq-ovqat sanoati va kommunal xo‘jalikda qo‘llaniladigan plastinali, quvurli, qobiq-quvurli hamda havo-suyuqlik tipidagi issiqlik almashinish apparatlarida issiqlik uzatish jarayonining samaradorligi yuzaning shakli, g‘adir-budurligi, kanallar konfiguratsiyasi, oqimning turbulentligini kuchaytiruvchi elementlar va gidravlik qarshilik bilan bevosita bog‘liq. Tadqiqotda silliq tekis yuzalar, gofrirlangan plastinalar, sinusoidal va zigzagsimon kanallar, spiral quvurlar, mikrorelyefli yuzalar hamda vortex hosil qiluvchi geometrik elementlarning issiqlik uzatish koeffitsiyenti, bosim yo‘qotilishi va umumiy energiya sarfiga ta’siri nazariy va hisobiy jihatdan tahlil qilindi. Reynolds, Nusselt, Prandtl va ishqalanish koeffitsiyentlari asosida issiqlik-gidravlik samaradorlikni baholash mezoni shakllantirildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, optimal geometriya tanlanganda issiqlik uzatish koeffitsiyenti 20–45 foizgacha oshishi, qurilmaning umumiy o‘lchami 15–30 foizga kamayishi, nasos va ventilyatorlarning elektr energiyasi sarfi esa 8–18 foizgacha qisqarishi mumkin. Bunda geometrik murakkablikni haddan tashqari oshirish bosim yo‘qotishlarini ko‘paytirishi sababli, issiqlik uzatish va gidravlik qarshilik o‘rtasidagi muvozanat asosiy loyihaviy talab sifatida qaralishi lozim. Maqolada takomillashtirilgan issiqlik uzatish yuzalarini loyihalash, matematik modellashtirish va sanoat sharoitida joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Downloads
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi. Ilmiy nashrlarga qo‘yiladigan umumiy ilmiy-texnik talablar. Toshkent: OAK, 2024.
2. Actaeducation. Mualliflar uchun qoidalar: IMRAD asosida ilmiy maqolalarni rasmiylashtirish talablari. Toshkent, 2025.
3. Incropera F.P., DeWitt D.P., Bergman T.L., Lavine A.S. Fundamentals of Heat and Mass Transfer. 8th ed. Hoboken: Wiley, 2017.
4. Shah R.K., Sekulić D.P. Fundamentals of Heat Exchanger Design. Hoboken: Wiley, 2003.
5. Kays W.M., London A.L. Compact Heat Exchangers. 3rd ed. New York: McGraw-Hill, 1984.
6. Kakac S., Liu H., Pramuanjaroenkij A. Heat Exchangers: Selection, Rating, and Thermal Design. 3rd ed. Boca Raton: CRC Press, 2012.
7. Webb R.L., Kim N.H. Principles of Enhanced Heat Transfer. 2nd ed. New York: Taylor & Francis, 2005.
8. Bergles A.E. Techniques to augment heat transfer. In: Handbook of Heat Transfer. New York: McGraw-Hill, 1998.
9. Manglik R.M., Bergles A.E. Heat transfer and pressure drop correlations for the rectangular offset strip fin compact heat exchanger. Experimental Thermal and Fluid Science. 1995; 10(2): 171–180.
10. Gnielinski V. New equations for heat and mass transfer in turbulent flow in pipes and channels. International Chemical Engineering. 1976; 16(2): 359–368.
11. Dittus F.W., Boelter L.M.K. Heat transfer in automobile radiators of the tubular type. University of California Publications in Engineering. 1930; 2(13): 443–461.
12. Thulukkanam K. Heat Exchanger Design Handbook. 2nd ed. Boca Raton: CRC Press, 2013.
13. Shah R.K., London A.L. Laminar Flow Forced Convection in Ducts. New York: Academic Press, 1978.
14. Bejan A., Kraus A.D. Heat Transfer Handbook. Hoboken: Wiley, 2003.
15. Zohuri B. Compact Heat Exchangers: Selection, Design and Operation. Cham: Springer, 2017.
16. ASHRAE Handbook. HVAC Systems and Equipment. Atlanta: American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers, 2020.














