KULOLCHILIK BUYUMLARINI ISHLAB CHIQARISHDA ROBOTLASHTIRILGAN TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH IMKONIYATLARI
Abstract
Mazkur ilmiy maqolada milliy kulolchilik buyumlarini ishlab chiqarish jarayonlariga robotlashtirilgan texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlari, ularning texnologik samaradorligi hamda an’anaviy hunarmandchilik bilan o‘zaro uyg‘unlashuv masalalari tadqiq etilgan. Kulolchilik mahsulotlarini shakllantirish, bezash, sirlash, quritish jarayonlarini nazorat qilish va tayyor buyumlar sifatini baholashda sanoat robotlari, uch o‘lchamli bosib chiqarish texnologiyalari, kompyuter ko‘rishi va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlaridan foydalanishning nazariy asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda robotlashtirilgan ishlab chiqarishning aniqlik, takrorlanuvchanlik, texnologik barqarorlik va mehnat unumdorligiga ta’sir etuvchi omillari mavjud ilmiy manbalar asosida baholangan. Milliy kulolchilik maktablariga xos shakl, naqsh va badiiy bezaklarni saqlagan holda ayrim ishlab chiqarish bosqichlarini avtomatlashtirishga asoslangan konseptual texnologik model taklif etilgan. Olingan tahliliy natijalar robotlashtirish texnologiyalari an’anaviy kulolchilik ustalarining ijodiy faoliyatini to‘liq almashtirish vositasi sifatida emas, balki takrorlanuvchi texnologik operatsiyalarni takomillashtirish va ishlab chiqarish sifatini barqarorlashtirish imkoniyati sifatida baholanishi zarurligini ko‘rsatadi.
Downloads
References
1. UNESCO. (2023). Ceramic Arts in Uzbekistan. Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. Nomination No. 01989.
2. Torres R., Ferreira N. (2022). Robotic Manipulation in the Ceramic Industry. Electronics, 11(24), 4180. DOI: 10.3390/electronics11244180.
3. Duque-Castro R. G., Berrocal D. I., Medina Pérez M. N., Castillero-Ortega L. E., Jaén-Ortega A. A., Blandón Rodríguez J., Ortega-Del-Rosario M. de los A. (2025). Additive Manufacturing with Clay and Ceramics: Materials, Modeling, and Applications. Ceramics, 8(4), 148. DOI: 10.3390/ceramics8040148.
4. Cumbajin E., Rodrigues N., Costa P., Miragaia R., Frazão L., Costa N., Fernández-Caballero A., Carneiro J., Buruberri L. H., Pereira A. (2024). A Real-Time Automated Defect Detection System for Ceramic Pieces Manufacturing Process Based on Computer Vision with Deep Learning. Sensors, 24(1), 232. DOI: 10.3390/s24010232.
5. Zhang W., Feng X., Cao L., Wang T., Wang G., Chen Y. (2025). Visual Localization and Path Planning for a Dual-Arm Collaborative Pottery Robot. Symmetry, 17(4), 532. DOI: 10.3390/sym17040532.
6. International Organization for Standardization. (2025). ISO 10218-1:2025. Robotics — Safety Requirements — Part 1: Industrial Robots. Geneva: ISO.
7. International Organization for Standardization. (2025). ISO 10218-2:2025. Robotics — Safety Requirements — Part 2: Industrial Robot Applications and Robot Cells. Geneva: ISO.
8. Bose S., Akdogan E. K., Balla V. K., Ciliveri S., Colombo P., Franchin G., va boshqalar. (2024). 3D Printing of Ceramics: Advantages, Challenges, Applications, and Perspectives. Journal of the American Ceramic Society, 107(12), 7879–7920. DOI: 10.1111/jace.20043.
9. Birol E. B., Teng T., Moghadasi M., Asgari A., Guo K., Piorko K., Varga V., Sabin J. E. (2026). Robosense 3.0: CERA III Adaptive Robotic Clay Printing. DOI: 10.1177/23297662251388855.
10. UNESCO. (2023). Decision of the Intergovernmental Committee: 18.COM 8.B.13. Ceramic Arts in Uzbekistan nomzodnomasini Insoniyat nomoddiy madaniy merosi reprezentativ ro‘yxatiga kiritish to‘g‘risidagi qaror.














